پانکراس :
پانکراس یا لوزالمعده یکی از غدد بزرگ گوارشی است که شبیه پیپ تنباکو بوده وهمچنین غده ای است مختلط یا mined با ترشحات اگزوکرین و اندوکرین.
قسمت اگزوکرین پانکراس از حباب ها و مجاری تشکیل شده است.
قسمت اندوکرین پانکراس همان جزایر لانگرهانس هستند که تعداد این جزایر به طور متوسط در انسان یک میلیون است که تجمع آن در قسمت دم لوزالمعده بیشتر از سر آن است.
پانکراس یک غده ی لبوله شده است که بر روی جدار خلفی شکم به صورت عرضی در موازات مهره های L1 وL2 واقع می شود. پانکراس در سمت راست تا دومین قسمت دئودنوم و در سمت چپ تا ناف طحال کشیده می شود.
ابعاد پانکراس :
cm20 _ 15 طول ، cm5 عرض و cm 3 ضخامت
پانکراس خلف صفاق واقع می شود به جز دم آن که در داخل لیگامان طحالی _ کلیوی و داخل صفاقی است.
پانکراس شامل head ، neck ، body و tail است.
انتهای چپ پانکراس که باریک می شود دم پانکراس نام دارد.


Head :
انتهای راست پانکراس که متسع بوده و داخل تقعر دئودنوم واقع می شود سر انکراس نامیده می شود و توسط یک قسمت نسبتا فشرده به نام گردن ، به تنه متصل می شود.
سر پانکراس دارای کنار های فوقانی ، راست ، تحتانی و سطوح قدامی و خلفی و نیز یک زائده است.
از بخش تحتانی و چپ سر پانکراس زائده ای به سمت چپ کشیده می شود که به آن زائده ی قلابی یا oncinate process گفته می شود.
مجاورات :
کنار فوقانی با اولین قسمت دئودنوم ، کنار راست با دومین قسمت دئودنوم ، بخش انتهایی با مجرای صفراوی و کنار تحتانی با سومین قسمت دئودنوم مجاور است.
در حقیقت دومین و سومین قسمت دئودنوم داخل شیاری قرار می گیرند که به وسیله ی کناره های راست و تحتانی سر پانکراس تشکیل می شود. سطح قدامی سر پانکراس از بالا به پایین با شریان گاسترودئودنال ، کولون عرضی وپایین تر از آن با خم های ژژنال مجاورت دارد.
سر پانکراس در عقب با I.V.C ، بخش های انتهای ورید کلیوی و ستون دیافراگم مجاورت دارد. همچنین بر روی بخش فوقانی خارجی سر پانکراس ، شیار یا تونلی در اثر عبور مجرای صفراوی اصلی ایجاد می شود.

Neck :
cm2 طول دارد و بین سر و تنه است. حد قدامی گردن شیاری است که به وسیله ی شریان گاسترودئودنال و پانکراتیکودئودنال ایجاد می شود.
حد خلفی آن شیاری است که به وسیله ی بخش انتهایی ورید مزانتریک فوقانی و بخش ابتدایی ورید پورتال تشکیل می شود. ( محل اتصال ورید مزانتریک فوقانی با ورید پورت )
مجاورات :
زائده ی قلابی در جلو با عروق مزانتریک فوقانی و در عقب با شریان آئورت جاورت دارد. در حقیقت زائده ی قلابی همراه سومین قسمت دئودنوم داخل یک پنس شریانی قرار می گیرند که به وسیله ی شریان مزانتریک فوقانی و خود آئورت ایجاد می شود. گاهی این حالت باعث انسداد سومین قسمت دئودنوم نیزمی شود.
گردن در جلو با بخش پیلوریک معده و در عقب با وریدهای پورتال و مزانتریک فوقانی مجاور است.
Body :
دارای مقطع عرضی مثلثی با کنارهای فوقانی ، تحتانی و قدامی است. تنه ی پانکراس همچنین دارای سطوح قدامی ( که به سمت بالا وجلو نگاه می کند) ، تحتانی ( که به پایین و جلو نگاه می کند ) و خلفی می باشد.
کنار فوقانی در سمت راست ، در مجاورت سمت راست گردن بر روی آن یک برجستگی دیده می شود که به آن omental tuberosity گفته می شود. این برجستگی در تقعر کوچک معده واقع می شود و با lesser omentumمجاورت دارد. بر روی این برجستگی تنه ی سیلیاک قرار دارد و بر روی بخشی در کنار فوقانی تنه ی پانکراس در جلو به واسطه ی lesser sac با سطح خلفی معده مجاورت دارد . در واقع این سطح بخشی از بستر معده را تشکیل می دهد و به وسیله ی صفاق پوشیده می شود.

خونرسانی پانکراس :
1_ شاخه های پانکراتیک شریان طحالی ( حدود 10 شاخه ی کوچک )
2_ پانکراتیکودئودنال فوقانی
3_ پانکراتیکو دئودنال تحتانی
اعصاب پانکراس :
در ضخامت بافت همبند پانکراس جسمک های پایینی و عقده های عصبی خودکار کوچکی وجود دارد. آکسون های اعصاب سمپاتیک ( وازوموتور ) و اعصاب پاراسمپاتیک ( سکرتوموتور ) در بین سلول های جزایر لانگرهانس پراکنده می شوند.
0شیره ی پانکراس که در حقیقت ترشحات اگزوکرین آن است علاوه بر عصب واگ ، به وسیله ی دو هورمون سکرتین و کوله سیستوکینین تحریک می شود که این دو هورمون از مخاط دئودنوم تراوش می گردند و از طریق خون بر پانکراس اثر می گذارند و ترشح شیره ی آن را تحریک می کنند.

نکات باليني پانکراس
عدم تخلیه ی ترشحات پانکراس و برگشت صفرا به پانکراس در هر دو حالت منجر به پانکراتیک می شود. تورم سر پانکراس می تواند منجر به انسداد مجرای اصلی شود.
سرطان سر پانکراس شایع است و با فشار بر روی مجرای صفراوی منجر به یرقان انسدادی می شود یا ممکن است با فشار بر روی ورید پورت باعث آسیت ( ascite ) شود ویا ممکن است باعث انسداد پیلور معده شود.
هنگامی که فشار به پانکراس وارد می آید ستون مهره ها مثل یک anvil ( سندان) عمل کرده و ممکن است منجر به پارگی پانکراس شود که این حالت معمولا باعث پارگی مجرا و خروج ترشحات به خود بافت و بافت های اطراف شده و منجر به هضم بافت پانکراس و بافت های دیگر شده و خیلی وخیم و دردناک است.
سطح تحتانی تنه ی پانکراس از سمت راست به چپ با خم های ژژنال ، دئودنوژژنال و خم کولیک چپ مجاور است . سطح خلفی تنه ی پانکراس بر روی دیواره ی خلفی شکم واقع می شود و با عروق کلیوی چپ و بخشی از کلیه ی چپ و غده ی فوق کلیوی چپ ، ستون چپ دیافراگم و همچنین شریان آئورت و شریان مزانتریک فوقانی مجاورت دارد.
Tail:
دم به همراه عروق طحالی داخل لیگامان طحالی _ کلیوی واقع می شود. در انتهای خود با خم کولیک چپ ، در عقب و راست با طحال مجاورت دارد. ترشحات پانکراس به وسیله دو مجرای اصلی و فرعی به دومین بخش دئودنوم تخلیه می شوند . به این ترتیب که مجرای اصلی که به سطح خلفی پانکراس نزدیک تر است ترشحات ناحیه دم، گردن و بخش اعظم سر پانکراس را جمع آوری می کند.
این مجرا از دم پانکراس شروع شده، به سمت راست کشیده می شود. وقتی به ناحیه گردن می رسد به پائین عقب و راست کشیده می شود و مجرای صفراوی اصلی در سمت راست آن قرار می گیرد. این مجرا با مجرای صفراوی اصلی تشکیل آمپول واتر را می دهد. به مجرای اصلی، مجرای لوبولی پانکراس در زوایای قائمه با یک الگوی شانه ای شکل تخلیه می شوند. این مجرا، مجرای ویرسونگ نام دارد.

مجرای دیگر پانکراس که پانکراتیک فرعی نام دارد از سطح تحتانی سر پانکراس شروع شده، به بالا و راست کشیده می شود و از جلوی مجرای اصلی عبور می کند و ترشحات بخش تحتانی سر پانکراس را تخلیه می کند و در 15 تا 20 درصد موارد موجود است و به پاپیلای مینور دئودنوم وارد می شود . این مجرا دارای یک ارتباط با مجرای پانکراتیک اصلی است. گاهی اوقات انتهای این مجرا بسته شده و ترشحات آن به مجرای اصلی می ریزد. به این مجرا، مجرای ساتورینی گفته می شود.
ممکن است مجرای صفراوی کلدوک و مجرای اصلی پانکراس به صورت مستقل به دئودنوم باز شوند
__________________