دیابت
ديابت چيست؟
ديابت ، يا به طور دقيقتر ديابت قندي (شيرين) به حالت يا وضعيت افزايش قند اضافي در خون اطلاق ميگردد. اين قند به شكل گلوكز است كه از غذاي مصرف شده حاصل مي گردد. به هنگام مصرف غذاهاي حاوي كربوهيدارت (مواد قندي) ، نظير قند و شكر يا مواد نشاستهاي ، بدن انسان آنها را به گلوكز تبديل مي كند. ديابت هنگامي رخ ميدهد كه سيستم خودكاري كه مسئوليت كنترل يا تنظيم مقدار گلوكز در خون را بعهده دارد ، بطور موثر قادر به انجام وظيفه خود نباشد.
گلوكز توسط بافتهاي بدن نظير ريهها ، قلب ، كبد و عضلات براي توليد انرژي مصرف مي گردد. تنها راه انتقال گلوكز از خون بداخل سلولهاي بدن بواسطه عمل هورموني بنام انسولين انجام ميگيرد. انسولين توسط غده كوچكي بنام پانكراس توليد ميشود كه در حاشيه معده قرار گرفته است.
در حالت عادي ، مصرف غذاي حاوي شكر يا مواد نشاستهاي نظير نان و سيب زميني علامتي است براي پانكراس كه انسولين را به داخل جريان خون رها سازد.در ادامه انسولين به گلوكز كمك مي كند كه وارد بافتهاي بدن گردد و بدين صورت نقش كليد بازگشت قند خون به سطح طبيعي را ايفا ميكند.
اگر سطح گلوكز خون بطور غيرطبيعي بالا باشد ، ديابت با علائم يا نشانگان زير ظاهر ميشود:
• پر ادراري (پلي اوري (1) ) و يا ادرار فراوان شبانه (نوكتوري (2) ).
• نوشيدن زياد مايعات به خاطر رفع تشنگي (پلي ديپسي (3) ).
• خستگي مفرط بواسطه عدم تأمين گلوكز كافي به عضلات (1).
سطح طبيعي گلوكز خون
دامنه سطح طبيعي گلوكز خون در يك فرد سالم غير ديابتي بين110-80 ميليگرم در دسيليتر است. سطح گلوكز خون به راحتي در مركز بهداشتي – درماني و يا توسط خود شخص قابل اندازه گيري است (2).
انواع ديابت
دو نوع اصلي ديابت عبارتند از (3).
ديابت نوع 1 يا ديابت قندي وابسته به انسولين (4)
اين نوع از ديابت 15% افراد ديابتي را تشكيل ميدهد و معمولاً در سنين زير 30 سالگي بروز مي كند اما ممكن است در هر سني ديده شود. ديابت نوع 1 هنگامي رخ ميدهد كه پانكراس قادر به توليد انسولين نبوده و يا به ميزان ناچيز توليد ميكند. بنابراين تزريق روزانه انسولين براي افراد مبتلا ضروري است.
علت دقيق اين نوع از ديابت ناشناخته بوده ، اما قسمتي از غده پانكراس ، سلولهاي جزاير لانگرهانس ، قادر به توليد انسولين نيستند. شواهد قوي مبتني بر نقش عوامل ژنتيكي در پيدايش آن وجود دارد. ديابت يك بيماري چند علتي است كه در اثر بر هم كنش عوامل ژنتيكي و شيوه زندگي ايجاد مي شود.
ديابت نوع 2 يا ديابت قندي غير وابسته به انسولين (5)
85% افراد ديابتي دچار ديابت نوع 2 هستند و چون معمولاً در بالغين در سنين 40 سالگي به بعد ديده مي شود آن را ديابت بالغين نيز مي نامند. اين نوع از ديابت هنگامي رخ مي دهد كه غده پانكراس ، به مقدار كافي انسولين توليد نكرده و يا انسولين بطور موثر عمل نمي كند. اين وضعيت ممكن است در اشخاص پر وزن بروز كند و چربي مازاد مانع از انتقال گلوكز از جريان خون توسط انسولين به داخل بافتهاي بدن گردد. در صورتيكه وزن اضافي علت ايجاد اين نوع ديابت باشد ، كاهش وزن ميتواند وضعيت را بهبود بخشد.
علاوه بر پروزني ، ديگر عوامل مرتبط با ايجاد ديابت نوع 2 شامل دريافت رژيم سرشار از چربي و داراي فيبر رژيمي كم ، كاهش فعاليت جسماني ، تنش ، مصرف بعضي از داروها و دريافت اضافي الكل است.
خطر بروز يا پيدايش ديابت نوع 2 در صورت وجود پيشينه يا سابقه خانوادگي ، شدت يافته اما فقدان يك سابقه با پيشينه خانوادگي بدين معني نيست كه شخص در مقابل ديابت مصون باشد.
ديابت دوران بارداري (1)
اين نوع ديابت به ميزان 3% در تمام بارداريها ديده مي شود. اكثر زنان داراي ديابت بارداري ، نوزادان سالم بدنيا ميآورند و كودك دچار ديابت نخواهد بود. اين عارضه غالباً پس از هفته 24 بارداري پديدار شده و انجام آزمايش ويژه براي ديابت بارداري ، آزمايش تحمل گلوكز ، معمولاً بين هفتههاي 28-24 بارداري توصيه مي شود.
ديابت بارداري در طي اين دوران در پاسخ به نياز براي انرژي افزايش يافته براي رشد و نمو جنين بوجود آيد.
انسولين اضافي به منظور هدايت گلوكز از جريان خون به داخل بافتها براي تأمين انرژي افزايش يافته مورد نياز است.
اگر پانكراس قادر به توليد مقادير مازاد انسولين نباشد ، در اين صورت سطح گلوكز خون افزايش يافته و ديابت دوران بارداري بوجود مي آيد.
در 98% از زنان مبتلا به اين ديابت ، بيماري پس از تولد نوزاد از بين مي رود ، با اين وجود ، شانس بروز مجدد ديابت در بارداريهاي بعدي افزايش مي يابد. به علاوه ، زنان مبتلا به اين ديابت تا 50% از شانس و احتمال بروز ديابت نوع 2 در ظرف 15 سال پس از بارداري برخوردار هستند. براي كسب اطلاعات بيشتر مي توانيد با پزشك ، ماما يا آموزش دهندگان ديابت مشاوره فرماييد.
كنترل ديابت
بسياري از افراد عليرغم دارا بودن سطح گلوكز خون بالا احساس سلامت مي كنند. با اين وجود ، حفظ كنترل مناسب سطح گلوكز خون به منظور پيشگيري يا كاهش خطر مشكلات حاصله از ديابت از اهميت خاصي برخوردار است.
مشكلات عبارتند از:
• ناراحتي هاي سيستم قلب و جريان خون،
• عفونتها،
• بيماري كليوي،
• ناراحتي هاي چشمي،
• آسيب عصبي در اندام تحتاني،
• ناتواني جنسي.
درمان
در حال حاضر ديابت قابل درمان نيست ، اما قابل كنترل بوده و هدف از درمان حفظ سطح گلوكز خون در دامنه طبيعي است (4).
كنترل ديابت نوع 1 :
• كاهش سطح گلوكز خون با تزريق روزانه انسولين،
• پيروي از يك الگوي خوراكي رژيم متعادل،
• فعاليت منظم،
• پرهيز از سيگار،
كنترل ديابت نوع 2 :
• پيروي از يك الگوي رژيمي متعادل،
• فعاليت منظم.
• در صورتي كه گلوكز خون در سطح بالا قرار دارد، ميتوان از داروهاي خوراكي محرك پانكراس براي توليد انسولين بيشتر و يا كمك به فعاليت موثر انسولين استفاده كرد،
• بعضي مواقع اگر داروهاي خوراكي مفيد واقع نشود، استفاده از انسولين ضروري است.
كنترل ديابت دوران بارداري:
• پيروي از يك الگوي رژيمي متعادل،
• فعاليت منظم،
• در صورتيكه گلوكز خون در سطح بالا قرار دارد ، ممكن است استفاده از انسولين ضروري باشد،
• و پرهيز از سيگار.