بیماری های چشم
پیر چشمی
کلیات
پیر چشمی به معنای کاهش تدریجی توانایی عملکرد چشم جهت تمرکز بر روی اشیاء نزدیک می باشد. این اختلال بعنوان بخشی از رویدادهای طبیعی پدیده افزایش سن مطرح بوده و معمولاً از سن 40 سالگی شروع می شود.
پیر چشمی زمانی مشخص می شود که فرد می خواهد در فاصله نزدیک به مطالعه بپردازد. انجام معاینات اصولی و پایه ای چشم می تواند به تأیید وجود پیر چشمی کمک کند . این اختلال به راحتی بوسیله عدسی های مطالعه معمولی یا استفاده از عینک یا لنزهای تماسی قابل درمان
می باشد. بعلاوه می توان از جراحی نیز جهت درمان استفاده نمود.
علائم و نشانه ها
- ایجاد اختلال و تاری در خواندن و نوشته ها به فاصله نزدیک
- ایجاد فشار بر روی چشم و سردرد در حین مطالعات طولانی یا انجام کارهای ریز
علل
به منظور ایجاد تصویری واضح از یک شیء بر شبکیه باید به ساختارهای متمرکز کننده نور نظیر قرنیه و عدسی و به طور صحیح کار خود را انجام دهند. بر خلاف قرنیه، عدسی از قابلیت انعطافی بیشتری برخوردار است و با افزایش ضخامت خود جهت دیدن اشیاء نزدیک سبب تمرکز بیشتر پرتوهای نوری می شود به گونه ای که تصویر شیء به وضوح برروی شبکیه ایجاد می شود. این تغییر ضخامت از طریق انقباض عضلات داخل چشمی مخصوص ایجاد می شود.
با افزایش سن یکسری تغییرات دو چشم ایجاد می شود و به عقیده بسیاری سخت تر شدن عدسی منجر به بروز پیر چشمی می شود. زمانی که عدسی قدرت انعطاف پذیری خود را از دست می دهد نمی تواند تغییر ضخامت داده در نتیجه قادر به متمرکز ساختن مطلوب پرتوهای نوری حاصل از اشیاء نزدیک نخواهد بود و در نتیجه تصاویر حاصله تار خواهند شد.
در چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید ؟
اگر شدت اختلال به حدی باشد که فرد نتواند در فاصله نزدیک مطالعه کند یا کارهای ریز را آنگونه که می خواهد انجام دهد یا اینکه کیفیت تصاویر به حدی باشد که انگیزه فرد را جهت انجام کارها کاهش دهد باید به پزشک مراجعه کند.
غربالگری و تشخیص
این اختلال نیز از طریق انجام معاینات بالینی پایه ای چشم قابل تشخیص است و تشخیص معمولاً توسط متخصص صورت می گیرد. علاوه بر تشخیص پزشک می تواند اقدامات درمانی مورد نیاز را نیز توصیه نماید. روشهای تشخیصی متفاوت بوده و با استفاده از ابزارهای خاصی صورت می گیرد به گونه ای که بکارگیری همه آنها مهم است زیرا می تواند در درمان تأثیر گذار باشد.
بطور کلی اگر فردی از عینک یا لنزهای تماسی استفاده نمی کند. هیچ مشکلی چشمی ندارد و دارای شانس کمی جهت ابتلا به بیماریهای چشمی است، باید بین سن 20 تا 29 سال حداقل یکبار ، بین 30 تا 39 سال حداقل دو بار، بین سن 40 تا 64 سال هر 2 تا 4 سال و بالا 65 سال هر 1 تا 2 سال جهت معاینات چشمی به متخصص مراجعه نماید.
اگر فردی از عینک یا لنز استفاده می کند نیز باید معاینات در فواصل کمتری صورت گیرد. اما در صورت وجود هرگونه علامت یا مشکل چشمی حتی در صورت انجام معاینه در همین اواخر باز باید جهت معاینه مجدد به پزشک مراجعه شود و بعنوان مثال وجود تاری دید ممکن است بیانگر علامتی باشد که نیاز فرد به تغییر عینک یا لنز را مطرح سازد .
روشهای درمانی شامل استفاده از عینک، لنزهای تماسی، لنزهای مطالعه و روشهای جراحی می باشد. اگر فرد تا قبل از بروز پیر چشمی هیچ مشکل نداشته است می توان فقط با استفاده از لنزهای مطالعه ، جهت مطالعه درمان را انجام داد. ولی این روش درمانی باید حتماً زیر نظر پزشک باشد.
اما اگر فرد به علت آستیگماتیسم، دوربینی یا نزدیک بینی از عینک یا لنز تماسی استفاده می کند، لنزهای مطالعه به تنهایی کافی نیستند و باید از عینکهای مخصوص استفاده کرد که شامل عینک های دو کانونی یا سه کانونی، لنزهای تماسی دو کانونی ، لنزهای تماسی یک دیدی معمولی و اصلاح شده استفاده شود.
روشهای جراحی نیز وجود دارند که متعدد بوده و لیزیک (LASIK) یکی از آنهاست.
مراقبت از خود
اگر چه پیرچشمی قابل پیشگیری نیست اما با انجام اقدامات خاص می توان از چشم ها و بینایی محافظت نمود که شامل موارد ذیل است:
- انجام معاینات منظم و مناسب چشمی توسط پزشک
- کنترل بیماریهای زمینه ای نظیر مرض قند، فشار خون که بر روی بینایی آثار سوء دارند.
- مراجعه سریع و به موقع به پزشک در صورت بروز علائمی نظیر کاهش یکباره بینایی در یک چشم
- تنبلی یکباره یا تاری دید چشم ها، جرقه های نوری ، لکه های سیاه در میدان دید و هرگونه علامت دیگر
- استفاده از عینک های با شماره درست که مستلزم انجام معاینات منظم توسط پزشک است.
استفاده از نور کافی و مناسب
گل مژه
گل مژه یک برآمدگی دردناک و قرمز در حاشیه یا داخل پلکها است که بصورت یک توده گرد بنظر میرسد. این توده معمولاً پر از چرک است و همچنانکه بزرگتر میشود ممکن است در بینائی فرد اختلال ایجاد کند به گونه ای که او قادر نخواهد بود که چشمهای خود را کاملاً باز کند .
ممکن است گاهی بیش از یک گل مژه ایجاد شود که در حاشیه پلکها تظاهر می یابند.
که اصطلاحاً آنرا التهاب پلک یا بلفاریت می نامند. خوشبختانه اکثر گل مژه ها بعد از چند روز خودبخود بهبود می یابند ولی در طی این مدت نیز خود شخص مبتلا می تواند با انجام اقدامات خاص علائم را تسکین دهد.
علائم و نشانه ها
معمولاً زمانیکه گل مژه پر از چرک شد خودبخود پاره میشود و با پاره شدن گل مژه درد آرام میگردد و بعد از آن از بین میرود. اما قبل از بروز این حالت گل مژه سبب ایجاد یک توده قرمز رنگ و تورم در پلکها و اگر بزرگ باشد تاری دید ، ایجاد خراشیدگی در چشم و نهایتاً فرسودگی چشمها میشود .
علل
عامل ایجاد گل مژه عفونت باکتریائی است . معمولاً عفونتهای باکتریائی در ریشه مژه ها شکل میگیرد و ممکن است در آن واحد بیش از یک گل مژه وجود داشته باشد .
فاکتورهای خطر
گل مژه ها معمولاً مسری نیستند و بمنظور جلوگیری از انتشار عفونت باید کودکان را تشویق نمود که تا حد ممکن به چشمهای خود دست نزنند و مرتباً دستهای خود را بشویند .
در چه زمانی باید به پزشک مراجعه نمود ؟
بسیاری از گل مژه ها بی خطر بودن و توانائی بینائی چشم را هرگز تحت تاثیر قرار نمیدهند. ولی اگر این اختلال سبب بروز اشکال در بینائی، یا حرکت چشم شده و یا بخودی خود درمان نشود و با مراقبتهای معمول از بین نرود باید به پزشک مراجعه نمود.
غربالگری و تشخیص
اگر گل مژه بهبود نیابد یا اینکه عفونت بطور واضح بروز یابد باید سایر علل نیز مورد بررسی قرار گیرند و علاوه بر گل مژه نیز بیماریهای دیگری وجود دارد که شبیه گل مژه هستند اما درمانشان متفاوت می باشد . مثلاً شالازیون که بعلت انسداد در تخلیه غدد پلکی ایجاد میشود نیز علائمی مشابه گل مژه ایجاد کند . بعد از تشخیص گل مژه با انجام اقدامات خاص میتوان آنرا درمان نمود اگر وجود گل مژه توسط پزشک رد شد باید به متخصص مراجعه شود .
درمان
برای درمان گل مژه میتوان از پمادهای آنتی بیوتیکی موضعی بر روی پلک ها استفاده نمود . برای درمان گل مژه هائی که پر از چرک بوده و بخودی خود پاره نشده است ممکن است نیاز به تخلیه آن جهت کاهش درد و فشار باشد . اگر بیش از یک گل مژه وجود داشت ممکن است نیاز به استفاده از آنتی بیوتیک خوراکی باشد .
مراقبت از خود
هرگز گل مژه را فشار ندهید تا به زور چرکها را خارج نمائید . برای کاهش درد و اندازه کاهش گل مژه یک پارچه را با آب ولرم آغشته کرده و سپس آنرا فشار داده و برروی چشمهای خود برای 10دقیقه قرار دهید . و این کار را 4 بار در روز انجام دهید . بعد از پاره شدن گل مژه موضع آنرا تمیز و خشک نگه دارید . برای پیشگیری از بروز مجدد گل مژه هرگز با دست خود چشم هایتان را نمالید و مرتباً دستهای خود را تمیز بشوئید . این مساله به خصوص در مورد بچه ها بسیار مهم میباشد زیرا این افراد بسیار مستعد ابتلا به گل مژه هستند .
التهاب ملتحمه ( قرمزی چشم )
قرمزی چشم یا التهاب ملتحمه، التهاب و عفونت پرده شفافی است که زیر پلک ها و قسمتهایی از کره چشم را پوشانیده است. علل قرمزی چشم معمولاً عفونتهای ویروسی یا باکتریایی است و یا می تواند حساسیتی بوده و در نوزادن می تواند ثانویه به عدم ایجاد سوراخ مجاری اشکی بطور کامل باشد.
این بیماری ممکن است منجر به بروز احساس وجود خارجی در یک یا هر دو چشم شده ، به گونه ای که خود فرد احساس می کند قادر به بیرون آوردن جسم خارجی نیست، زمانی که فرد از خواب بیدار می شود، ممکن است چشم وی پر از ترشحات باشد. سفیدی چشم نیز به نظر قرمز آمده و فرد منظره ای را می بیند که قبلاً در چشم وجود نداشته است.
وجود التهاب سبب می شود که عروق کره چشم در مقایسه با قبل بیشتر مشخص شوند و همین عامل سبب می شود که سفیدی چشم به نظر قرمز رسد. قرمزی چشم اصطلاحی است که معمولاً برای بیان وجود التهاب ملتحمه به کار می رود.
بنظر می رسد که بروز التهاب علاوه بر ایجاد قرمزی برروی بینایی نیز گاهی تأثیر می گذارد. اگر فردی دچار قرمزی چشم شد با انجام اقدامات خاصی می تواند شکایات خود را برطرف نماید. ولی از آنجایی که قرمزی چشم می تواند مسری باشد، لذا باید هرچه سریعتر تحت درمان قرار گیرد. این درمان سریع بخصوص در سنین قبل از مدرسه که کودک می تواند به التهاب ملتحمه باکتریایی یا ویروسی مبتلا شود بسیار مهم است.
علائم و نشانه ها
شایعترین علائم و نشانه های قرمزی چشم شامل خارش و یا قرمزی در یک یا هر دو چشم ، تاری دید و حساسیت به نور، وجود انواع ترشحات در یک یا هر دو چشم است که در طی شب منجر به تشکیل دلمه در چشم ها می شود و نهایتاً فرسودگی چشم خواهد بود.
علل
باکتریها، ویروسها و حساسیت می توانند منجر به بروز قرمزی چشم شوند اما شایعترین علت ویروسها می باشند. گاهی اوقات نوزادان ثانویه به عدم باز شدن کامل مجرای اشکی نیز
می توانند مبتلا به قرمزی چشم شوند.در ورم ملتحمه باکتریایی یا ویروسی، معمولاً یک یا هر دو چشم مبتلا می شوند این دو فرم باکتریایی و ویروسی می توانند با سرماخوردگی ارتباط داشته باشند، و هر دو فرم بسیار مسری هستند. این فرمها معمولاً در اطفال شایعتر بوده، اما بالغین نیز به همان نسبت می توانند مبتلا شوند.
در ورم ملتحمه حساسیتی معمولاً هر دو چشم مبتلا می شوند و معمولاً ثانویه به مواد حساسیت زا نظیر گرده گلها ایجاد می شود. در پاسخ به مواد حساسیت زا بدن شروع به ساختن موادی میکند که ایمنوگلوبولین E نام دارند . این مواد سبب تحریک سلولهای انتهایی شده و منجر به ترشح مواد دیگری گشته که آنجا موجب بروز به التهاب میشوند . از جمله این مواد هیستامین است. که آزاد شدن هیستامین در بدن میتواند منجر به بروز علائم حساسیت، نظیر قرمزی چشم ها شود. فرد مبتلا به قرمزی چشم حساسیتی ممکن دچار خارش شدید چشم ها شـود و علائم دیگری نظیر خارش بدن ، عطسه و ترشحات آبکی از بینی پیدا کند، بعلاوه ممکن است پلکها تا حدی دچار تورم شوند .
فاکتورهای خطر :
عوامل خطر که شاخص ابتلا را افزایش میدهند شامل تماس با مواد حساسیت زا و به همان میزان تماس با فردی که مبتلا به ورم ملتحمه باکتریائی یا ویروسی شده است میباشد . فرمهای ویروسی و باکتریایی معمولاً بسیار مسری بوده و فرد مبتلا میتواند تا 7 الی 14 روز بعد از شروع علائم سبب سرایت بیماری به دیگران شود .
چه زمانی باید به پزشک مراجعه نمود ؟
قرمزی چشم یک حساسیت تحریک کننده بوده اما در اکثر مواقع برای بینایی بی ضرر است و به ندرت نیاز به درمان فوری و شدید پیدا می کند. ولی از آنجایی که این بیماری می تواند تا 2 هفته بعد از شروع علائم مسری باشد لذا تشخیص و درمان به موقع بسیار مهم می باشد. کودکان مبتلا به ورم ملتحمه باکتریایی باید تا شروع درمان از سایر کودکان دور نگه داشته شوند. اما فرم ویروسی تنها تا چند روز مسری هستند. اگر مشکلی در ارتباط با زمان بازگشت کودک خود به مدرسه دارید حتماً با پزشک در میان گذارید. گاهی اوقات ورم ملتحمه سبب بروز عوارضی در قرنیه می شود که همین امر نیاز به درمان به موقع را مسجل می سازد.
غربالگری و تشخیص
برای تشخیص عامل بیماری ممکن است پزشک از ترشحات نمونه ای تهیه کرده و به آزمایشگاه بفرست تا بدین ترتیب عامل بیماری مشخص شده و درمان بهتری صورت گیرد. اگر بیمار کودکی باشد که مرتباً دچار قرمزی چشم می شود. باید از نظر وجود انسداد در مجاری اشکی توسط پزشک مورد معاینه و ارزیابی قرار گیرد.
درمان
اگر عفونت باکتریایی وجود داشته باشد نیاز به استفاده از قطره های آنتی بیوتیکی بوده تا حد ممکن عفونت هر چه سریعتر درمان یابد. به منظور پیشگیری از عود عفونت باید دوره درمان بطور کامل طی شود. معمولاً عفونتهای ویروسی نیز به خودی خود در طی یک هفته درمان می شوند. اگر فرم حساسیتی وجود داشته باشد، ممکن است از انواع قطره های چشمی جهت درمان استفاده شود که شامل آنتی هیستامین ها، ضد اختقانها، کورتونها و قطره های ضدالتهابی می باشند.
پیشگیری
داشتن یک وضعیت بهداشتی خوب بهترین راه کنترل قرمزی چشم است . زمانی که عفونت تشخیص داده شد باید اقدامات ذیل انجام شود. هرگز با دست خود چشمهایتان را نمالید. هر زمان که ممکن است و بصورت مکرر دستهای خود را بشویید. هر روز حوله ها و لباسهای خود را بشویید و اجازه ندهید کسی دیگری از آنها استفاده کند. وسایل آرایشی چشم های خود را دور اندازید و به کسی دیگر اجازه ندهید که از آنها استفاده کند و هرگز به دیگران اجازه ندهید که از وسایلی که با چشم های شما تماس داشته اند، استفاده کنند. به توصیه های پزشک خود در ارتباط با نحوه محافظت از لنزهای تماسی چشم خود عمل نمایید.
اگر کودکتان مبتلا به قرمزی چشم بوده و یا قرمزی چشم در مدرسه آنها شیوع پیدا کرده است از تماس آنها با سایرین ممانعت کنید. بسیاری از مدارس کودکان مبتلا را به خانه می فرستند.
نوزادان بسیار مستعد ابتلا به عفونتهای چشمی باکتریایی موجود در کانال زایمان هستند. این باکتریها در مادر هیچگونه علامتی ایجاد نمی کنند. گاهی اوقات این باکتریها در نوزادان منجر به بروز عفونتهای چشمی بسیار شدیدی می شوند که نیاز به درمان فوری دارند. وجود همین اختلال سبب شده است که بلافاصله بعد از تولد از قطره های آنتی بیوتیکی چشمی نظیر اریترومایسین استفاده شود.
مراقبت از خود
فرد می تواند با استفاده از کمپرسهای گرم برروی چشم مبتلا از شدت علائم آن بکاهد. بدین منظور از یک پارچه تمیز استفاده نموده و آنرا بعد از قرار دادن در آب ولرم و فشردن آن ، آنرا به آرامی بر روی چشم های خود قرار دهید.
در موارد حساسیتی از مالیدن چشم هایتان خودداری ممانعت کنید، چرا که سبب رها شدن بیشتر هیستامین خواهد شد،در عوض می توان از کمپرس سرد برای تسکین علائم استفاده نمود. در این موارد از قطره های چشمی آنتی هیستامین و منقبض کننده های عروقی استفاده نمائید.
تنبلی چشم( آمبلیوپی)
تنبلی چشم نوعی اختلال چشمی است که در کودکان در حال رشد اتفاق می افتد. دراین حالت اختلاف کیفیت تصاویر بین دو چشم راست و چپ قابل ملاحظه می باشد به گونه ای که تصویری که توسط یک چشم ایجاد می شود. تارتر و نادرست تر از چشم دیگر است. لذا از آنجایی پیامهای عصبی که از چشم مبتلا به مغزمی روند ضعیفتر است، مغز ترجیح می دهد که اطلاعات خود را از چشم قوی تر دریافت کند و اگر این اختلالات درمان نشود مغز بطور کامل تنها پیامها را از چشم سالم دریافت کرده و چشم تنبل کنار گذاشته می شود . به عبارت دیگر چشم ضعیف دیگر قادر به دیدن صحیح تصاویر نخواهد بود.
انتخاب پیامهای مغزی از چشم ها توسط مغز فرآیندی است که در همان ابتلای تکامل مغر در دوران کودکی ایجاد می شود. این زمان بحرانی از زمان تولد بوده و گاهی تا سن 6 الی 9 سالگی نیز ادامه می یابد. اگر در طی این دوران تنبلی چشم تشخیص داده نشده و درمان نشود، مغز چشم مبتلا را کنار می گذارد و منجر به از دست دادن توان چشم در طول حیات خواهد شد.
تنبلی چشم علل مختلف دارند که شامل :
1- استرابیسموس ( لوچی چشم ) : کودکان مبتلا به این اختلال در زمان استفاده از هر دو چشم در یک زمان جهت دیدن یک شئ دچار دو بینی می شوند. برای جلوگیری از بروز دو بینی کودک یاد می گیرد که براب دیدن اشیاء از یک چشم استفاده کند.
2- اختلالات مربوط به دوربینی یا نزدیک بینی شدید: اگر کودکی دچار دور بینی یا نزدیک بینی شدید باشد ممکن است این اختلالات هر دو چشم را به یک اندازه مبتلا نکرده باشد. به عنوان مثال ممکن است یک چشم بطور کامل و طبیعی عمل کند در حالیکه تصاویر حاصل از چشم دیگر تار باشد. در این حالت مغز به تدریج یاد می گیرد که تصاویر حاصله از چشم معیوب را نادیده بگیرد.
3- اختلالات ساختاری : گاهی اوقات وجود اختلالات ساختاری نظیر آب مروارید مادرزادی، وجود لکه برروی قرنیه و یا افتادگی مادرزادی پلکها منجر به ایجاد اختلال در بینایی کودک شود.
علائم
معمولاً تنبلی چشم منجر به بروز علامتی نمی شود . گاهی اوقات والدین بخاطر مشاهده بعضی علائم نظیر نیمه باز کردن پلکها و چپ کردن چشم ها یا دادن وضعیتهای خاص به سر جهت دیدن اشیاء، متوجه وجود اشکال در بینایی کودک خود خواهند شد. در بسیاری از موارد نیز مشکل از طریق انجام معاینات خاص تشخیص داده می شود.
تشخیص
تشخیص اولیه وجود این مشکل توسط پزشکان عمومی صورت گرفته و متخصصین از طریق انجام معاینات چشمی خاص تشخیص را مورد تأیید قرار خواهند داد.
مدت زمان قابل انتظار جهت بروز مشکل
تنبلی چشم از همان ابتدای کودکی آغاز می شود و باید در حداقل زمان ممکن تحت درمان قرار گیرد. در صورت عدم درمان این مشکل منجر به کاهش بینایی قابل ملاحظه چشم مبتلا در کل زندگی خواهد شد.
پیشگیری
به منظور پیشگیری از بروز کاهش بینایی دائمی در چشم، " تنبلی چشم " تشخیص داده شده و هرچه زودتر در همان دوران کودکی تحت درمان قرار می گیرد . باید در همان روزهای اول بعد از تولد از بینایی نوزاد با انجام معاینات دقیق چشم پزشکی اطمینان حاصل نمود. در طی دوران رشد کودک نیز باید معاینات چشمی ادامه پیدا کند. حداقل تا قبل از سن 3 سالگی باید یکبار کودک معاینه شود و بعد از آن نیز باید با فواصل منظم مورد معاینه قرار گیرند.
درمان
هدف از درمان تنبلی چشم 2 نکته است :
1- ایجاد یک تصویر واضح در هر دو چشم : جهت رسیدن به این هدف می توان در موارد وجود مشکلات انکساری از عینک، در صورت وجود لوچی جراحی و یا تمرینات خاص عضلات چشمی و در صورت وجود اختلالات ساختاری در چشم یا پلک ها از جراحی استفاده نمود.
2- افزایش قدرت چشم ضعیف : شایعترین فرم برای رسیدن به این هدف گذاشتن یک حفاظ یا شئ تیره در برابر چشم قوی تر برای چندین ساعت در هر روز می باشد. در بسیاری از موارد ممکن است پزشک توصیه کند که از محافظ در طی روزهای اول برای کل روزها استفاده کند. این روش تا 6 ماه ادامه می یابد و میزان پیشرفت با انجام معاینات خاص بررسی می شود. زمانی که بینایی طبیعی شود. تا قبل از سن ده سالگی نیز به صورت گهگاهی از این روش استفاده می شود. بجای این روش می توان از لنزهای تماسی کدر و تیره نیز استفاده نمود. گاهی نیز برای ایجاد تصویر تار در چشم قوی تر از آتروپین استفاده می کنند.
چه زمان باید به پزشک مراجعه نمود؟
اگر کودک بنظر لوچ آمد، برای دیدن اشیاء سر خود را در یک وضعیت غیر طبیعی قرار داد، برای دیدن اشیاء نیاز به فشار بر چشم ها و تمرکز بر اشیاء داشته باشد و بطور پیوسته و دائمی یک چشم خود را بگیرد یا ببندد باید حتماً به پزشک مراجعه نمود. بعلاوه اگر مدرسه کودک بیان کرد که کودک دچار مشکل بینایی است باید قبول نموده و پیگیری های لازم را انجام نمود.
پیش آگهی
اگر این اختلال در مراحل اولیه درمان شود نتیجه خوب خواهد بود. اگر درمان به درستی در مراحل اولیه و در طی دوران کودکی درمان شود فرد می تواند بینایی نزدیک به طبیعی داشته باشد.